Panchpargania Dhatu | पंचपरगनिया धातु

Panchpargania Dhatu Ker Best Jankari | Definition, Types & Examples

April 24, 2026

Panchpargania Dhatu का हेके? एकर परिभासा, उपज’ग, गुन आर भेद गिलाक बिसतार ले अइधन इ लेख टाएं देल आहे। इ लेख टाले पढ़’इआ छुआ आर परतिज’गिता परीछाक तेआरि कर’इआ छुआक तेहें ढेइरे उपज’गि हइ।

पंचपरगनिया भासा मेंहेन धातु बेआकरन केर एकटा नामकरा अंग हेके, जे किरिआ (क्रिया) केर मुल रूप हएला। धातु लेइ भिनु-भिनु किरिआ बनेला, जेटाले भासा केर अभिबेकति केर खेम’ता पावाएला। धातु केर सहि गेआन केर बिना भासा केर सुइध’ आर परभावी परयग संभव नी हएला।

Panchpargania Dhatu: संगी साथी हिंआ पंचपरगनिया धातु के जे.एस.एस.सी आर अइन’ परिछाक नज’इरे एक लाइनर रूपे देखाएक क’सिस करल जाएतेहे आसा आहे तहरे सउब के पसिंद आइ।

Panchpargania Dhatu धातु

  • धातु केर बेआकर’निक अरथ’ ‘‘किरिआ’’ सब्द’ केर मुल रूप हएला । इंगलिस मेंहेन इके Root Word   कहल जाएला ।
  • डाॅ. करम चन्द्र जी केर बिचार – ‘‘क्रिया केर उ मूल रूप टाके धातु कहल जाएला, जे रूप टा कबउ नि बदलेला आर सउब परिस्थितिए सुरक्षित रहेला ।’’
  • धातु के मुल धातुअ’ कहल जाएला ।
  • धातु केर दुइ भेद आहे 1. मुल धातु आर 2. ज’गिक धातु (यौगिक धातु) ।
  • मुल धातुक निमुद – जा, खा, पि, खेल, उठ, बइस, लिख, चल, कुद, खेल, पिट, आ, सुत, हाँस, पींध, टान एमाइन ।
  • करम चन्द्र जी केर अनुजाइ ज’गिक धातु तीन रकम ले बनेला –

१. धातु केर आखिरे परत’ए लागाए के अकरमक ले सकरमक आर पेरेरनारथक धातु बनाल जाएला –

अकरमकसकरमकपरेरनारथक धातु
उठेकउठाएकउठुआएक
जागेकजागाएकजागुआएक

२. एक लेक बेसि धातु के मिलाए के धातु (क्रिया) बनाले संजुक्त’ धातु (क्रिया) बनेला जेसन – हांइस मरेक, गाए बुलेक, पइढ़ सिराएक, नाइच भुलेक एमाइन ।

३. संइगा चाहे बिसेसन लेक (नामधातु किरिआ) –

संइगा सब्द’ ले –
संइगानामधातु (क्रिया)
हाँथहाँथिआएक
पीठपीठआएक
एँड़िएँड़िआएक
डहरडहराएक
बिसेसन ले –
बिसेसननामधातु (क्रिया)
लंगड़ालंगड़ाएक
गरमगरमाएक
ताताताताएक
उसकाउसकाएक
सुसुतसुसताएक

किरिआ (क्रिया) Panchpargania Dhatu

  • जन सब्द’ ले कन’ काम केर हएक चाहे करेक जानकारि पाउआएला, उटाके किरिआ (क्रिया) कहल जाएला ।
  • मुल धातु मेंहेन ‘एक’ परत’ए ज’ड़ले सामाइन’ किरिआ बनेला । जेसन – जा + एक = जाएक ।
  • किरिआ केर दुइ टा भेद हएला – 1. अकरमक आर 2. सकरमक
  • अकरमक – जन किरिआ टाकेर फल सिरिफ करता (कर्ता) उपरेइ पडे़ला, आर जेटाएँ करम’ नि रहेला उटाके अकरमक किरिआ कहल जाएला । जेसन – तएँ निदातिहिस । उ बइसलक । अरून काँदलक । बरून हाँसलक । एमाइन ।
  • सकरमक – जन किरिआ टाकेर फल करम’ केर उपरे पडे़ला, आर जेटाएँ करम’ रहेला चाहे रहेक संभावना रहेला, उटाके सकरमक किरिआ कहल जाएला । जेसन –

बुधनी पीठा खालक । (खाएक किरिआक संगे पीठा करम’ आहे)
मंगला गाछ काटलक । (काटेक किरिआक संगे गाछ करम’ आहे)
त’र माँए भात खालक । ( खाएक किरिआक संगे भात करम’ आहे)
अरून तामरस खालक । ( खाएक किरिआक संगे तामरस करम’ आहे)
सीमा गीत गितकातेहे । (गाएक किरिआक संगे गीत करम’ आहे)
बरून पढे़ला । (पढ़ेक किरिआक संगे किताब करम’ केर संभावना आहे)

  • सकरमक आर अकरमक किरिआ के चिन्हेक तरीका का आर केके सवाल करले हएला । जदि दुइअ’ केर उतर पावालक ता हले बुझेक चाहि कि किरिआ टा सकरमक हेके आर जदि उतर नि पावालक त’ किरिआ टा अकरमक हेके । जेसन –
  1. अरून तामरस खालक । (सवाल करले कि अरून का खालक त’ उतर पाउआइ तामरस । इ रकम खाएक किरिआ सकरमक हेके ।)
  2. बरून हाँसलक । (सवाल करले कि बरून का हाँसलक, कन’ उतर नि पाउआइ, बरून केके हाँसलक कन’ उतर नि पाउआइ । इ रकम हिंआ हाँसेक अकरमक हेके ।)

Panchpargania Dhatu किरिआ केर अइन’ भेद –

उभयविध किरिआ –

अकरमक आर सकरमक दुइअ रूपे बेब’हार हएला उगला के उभयविध धातु कहल जाएला ।

Panchpargania Dhatu/ दुइकरमक किरिआ (द्विकर्मक क्रिया) –

जन किरिआ केर दुइ टा करम’ हएला उटाके दुइकरमक किरिआ कहल जाएला । जेसन – मास्टर छुआ गिला के पंचपरगनिया पढ़ालक । सीमा निमा के पीठा देलक । रास बिहारी बन बिहारी के पीठा देलक ।

Panchpargania Dhatu/ संजुक्त’ किरिआ –

जखन कन’ किरिआ दुइटा किरिआ केर संजग ले बनेला, त’ उटाके संजुक्त’ किरिआ कहल जाएला । जेसन- जाए आउआ । खाए घुरा । बाइढ़ देउआ । घुइर आबा । सीमा हांइस उठलक । मोहन कांदे लागलग । मएँ किताब पइढ़ लेलँ । देइख पइठाएक । देइख बनाएक । माइर मराएक ।

सहायक किरिआ –

साहायक किरिआ मुइख किरिआ संग जड़ाए कहन अरथ’ के जानाएला आर पुरा करेक मेंहेन सहजग करेला । जेसन – सीमा आए आहे । फुलो खातेहे । मएँ घर जा तहँ । उ हाँस’तेहे । एमाइन ।

Panchpargania Dhatu/ पुरब’कालिक किरिआ –

जखन कन’ करता एकटा किरिआ के पुराए के चाहे सिराए के अहे खनेइ दसरा किरिआ सुरू करेला, तखन पहिलुक किरिआ टाके पुरब’कालिक किरिआ कहल जाएला । जेसन – सीमा नाहाए के भात खालक । उ खाए के बाजार गेलक । निमा भात खाए के इसकुल गेलक । झगड़ु इसकुल ले आए के खेले गेलक ।

Panchpargania Dhatu/ संइगाअरथक किरिआ –

जखन कन’ किरिआ संइगा रकम बेब’हार हएला, त उटाके संइगाअरथ किरिआ कहल जाएला । जेसन – कहेक टा आसान हेके । करेक टा भारी हेके । घुरेक टा बेस हेके । देस केर तेहें मरना बेस हेके । कुदेक टा कस्ट’ देउआ हेके ।

Image placeholder

Lorem ipsum amet elit morbi dolor tortor. Vivamus eget mollis nostra ullam corper. Pharetra torquent auctor metus felis nibh velit. Natoque tellus semper taciti nostra. Semper pharetra montes habitant congue integer magnis.

Leave a Comment